(ಭಾಗ:2) ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. (Major inter-state river disputes and related things)

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:(ಭಾಗ:2)

(Major inter-state river disputes and related things)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

 ...ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗ.

 

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು

ಇಲ್ಲಿದೆ:

 

 

ನದಿ	ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಜ್ಯಗಳು	ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ / ಒಪ್ಪಂದ	ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
ನರ್ಮದಾ (Narmada)	ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ರಾಜಸ್ಥಾನ	• ನರ್ಮದಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (NWDT, 1969)	• ಉಗಮ: ಅಮರಕಂಟಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (ಮೇಕಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ).• ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿ (ಕಂದಕ ಕಣಿವೆ - Rift Valley ಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ).• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಸರ್ದಾರ್ ಸರೋವರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಎತ್ತರ ಹಾಗೂ ಮುಳುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶದ ಪುನರ್ವಸತಿ.
ಪೆನ್ನಾರ್ / ಉತ್ತರ ಪಿನಾಕಿನಿ (Pennar)	ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳುನಾಡು	• ಪೆನ್ನಾರ್ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (2023 ರಲ್ಲಿ ರಚನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)	• ಉಗಮ: ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ (ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ).• ಉಪನದಿಗಳು: ಜಯಮಂಗಲಿ, ಚಿತ್ರಾವತಿ, ಕುಂದೇರು, ಪಾಪಘ್ನಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಗೆ (ದಕ್ಷಿಣ ಪಿನಾಕಿನಿ/ಪೆನ್ನಾರ್ ಜಲಾನಯನ) ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಯರಗೋಳ್ ಬಳಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಆಕ್ಷೇಪ.
ಪಾಲಾರ್ (Palar)	ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳುನಾಡು	• 1892 ರ ಮದ್ರಾಸ್-ಮೈಸೂರು ಒಪ್ಪಂದದ ಆಧಾರ	• ಉಗಮ: ತಲಗವಾರ (ಚಿಂತಾಮಣಿ ತಾಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಕರ್ನಾಟಕ).• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕುಪ್ಪಂ ಬಳಿ ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಂಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ತಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ವಿವಾದ.
ಯಮುನಾ (Yamuna)	ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಹರಿಯಾಣ, ದೆಹಲಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ಥಾನ	• ಮೇಲ್ ಯಮುನಾ ನದಿ ಮಂಡಳಿ (Upper Yamuna River Board - UYRB, 1994)	• ಉಗಮ: ಯಮುನೋತ್ರಿ ಹಿಮನದಿ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ).• ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದವಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಬಲದಂಡೆ ಉಪನದಿ.• ಉಪನದಿಗಳು: ಚಂಬಲ್, ಬೇಟ್ವಾ, ಕೇನ್, ಸಿಂಧ್, ಟೋನ್ಸ್.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ನಡುವೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗೂ ಹತ್ನಿಕುಂಡ್ ಬ್ಯಾರೇಜ್ ನಿರ್ವಹಣೆ.
ದಾಮೋದರ್ (Damodar)	ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ	• ದಾಮೋದರ್ ಕಣಿವೆ ನಿಗಮ (DVC Act, 1948)	• ಉಗಮ: ಛೋಟಾನಾಗ್‌ಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ (ಜಾರ್ಖಂಡ್).• ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು 'ಬಂಗಾಳದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ನದಿ' (Sorrow of Bengal) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.• ಅಮೆರಿಕದ ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ ವ್ಯಾಲಿ ಅಥಾರಿಟಿ (TVA) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಬಹುಪಯೋಗಿ ನದಿ ಕಣಿವೆ ಯೋಜನೆ (DVC) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
ಸೋನ್ / ಬಾಣಸಾಗರ (Sone)	ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ	• ಬಾಣಸಾಗರ ಒಪ್ಪಂದ (1973)	• ಉಗಮ: ಅಮರಕಂಟಕ (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ).• ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ದಕ್ಷಿಣ (ಬಲದಂಡೆ) ಉಪನದಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಬಾಣಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನೀರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಹಂಚಿಕೆ.
ಬಾರಕ್ / ತಿಪೈಮುಖ್ (Barak)	ಅಸ್ಸಾಂ, ಮಣಿಪುರ, ಮಿಜೋರಾಂ (ಜೊತೆಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ)	• ಕೇಂದ್ರ ಜಲ ಆಯೋಗ / ಜಂಟಿ ನದಿ ಆಯೋಗ (JRC)	• ಉಗಮ: ಮಣಿಪುರ ಬೆಟ್ಟಗಳು.• ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುರ‍್ಮಾ ಮತ್ತು ಕುಶಿಯಾರಾ ಎಂದು ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ನಂತರ ಮೇಘನಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ).• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಮಣಿಪುರದ ತಿಪೈಮುಖ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್ (Bacteriophages) (ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದ್ದುದು)

 

ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್ (Bacteriophages) ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀನೋಮ್ ಅನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ.

IAS, KAS ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Science & Technology - Biology) ವಿಷಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದರ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

---

1. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್ ಎಂದರೆ ಸರಳವಾಗಿ ಏನರ್ಥ?

• 'ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್' ಎಂಬ ಪದವು ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ: 'ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ' ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಪದ 'ಫೇಜಿನ್' (ಅಂದರೆ 'ತಿನ್ನುವುದು' ಅಥವಾ 'ನಾಶಪಡಿಸುವುದು').
• ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇವು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ಉಂಟುಮಾಡಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುವ ವಿಶೇಷ ವೈರಸ್‌ಗಳಾಗಿವೆ (Bacteria-eating viruses).
• ಇವು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

2. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರ

• ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1915 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಟ್ವೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು 1917 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್-ಕೆನಡಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಡಿ ಹೆರೆಲ್ಲೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು.

3. ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ (Structure & Mechanism)

• ರಚನೆ: ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ತಲೆ (Capsid) ಮತ್ತು ಬಾಲದಂತಹ (Tail) ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತಲೆಯ ಒಳಗಡೆ ಅದರ ತಳೀಯ ದ್ರವ್ಯವಾದ ಡಿಎನ್‌ಎ (DNA) ಅಥವಾ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ (RNA) ಇರುತ್ತದೆ.
• ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ:
  1. ಇದು ಮೊದಲು ಹಾನಿಕಾರಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
  2. ನಂತರ ತನ್ನ ಬಾಲದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ತಳೀಯ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು (DNA/RNA) ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ದೇಹದೊಳಗೆ ಇಂಜೆಕ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
  3. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಒಳಗಡೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ತನ್ನ ಸಾವಿರಾರು ನಕಲುಗಳನ್ನು (Sons/Replicas) ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
  4. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಕೋಶವು ಒಡೆದು (Lysis), ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಸಾಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಫೇಜ್‌ಗಳು ಹೊರಬಂದು ಬೇರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

---

4. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ರಂಗಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಮುಖ್ಯ? (ಫೇಜ್ ಥೆರಪಿ - Phage Therapy)

ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಗತ್ತು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರೋಗ್ಯ ಸವಾಲೆಂದರೆ 'ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ' (Antibiotic Resistance / Superbugs).

• ಮನುಷ್ಯರು ಅತಿಯಾಗಿ ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಆ ಮಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಸಾಯದಂತೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂತಹ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು 'ಸೂಪರ್‌ಬಗ್ಸ್' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಯಾವಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಮಾತ್ರೆಗಳು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಆಗ ಈ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಆ ಸೂಪರ್‌ಬಗ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು 'ಫೇಜ್ ಥೆರಪಿ' (Phage Therapy) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

5. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್‌ಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಯೋಗಗಳು

• ಗಂಗಾ ನದಿಯ ನೀರಿನ ರಹಸ್ಯ: ಗಂಗಾ ನದಿಯ ನೀರು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಇಟ್ಟರೂ ಕೆಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್‌ಗಳು ಇವೆ. ಅವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ರೋಗ ಹರಡುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ.

• ಆಹಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು (ಮೀನು, ಮಾಂಸ, ಹಾಲು) ಹಾಳಾಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಕೃಷಿ ವಲಯ: ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಿಂದ ಬರುವ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.

---

ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಲಿಂಕ್ (Current Affairs Context)

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧಕರು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಲ್ಯಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಹೊಸ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್ ಜೀನೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಲಾಭ ಏನೆಂದರೆ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬರುವ ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ತರಹದ ಮಾರಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ರೋಗಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ನಾವೇ ಕೃತಕವಾಗಿ 'ಫೇಜ್'ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಆ ರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

---

IAS/KAS ಪರೀಕ್ಷಾ ಸೂತ್ರ (Mains Answer Writing Tip):
"ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಪ್ರತಿರೋಧಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಜಗತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫೇಜ್ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯ (AI) ಸಮ್ಮಿಲನವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ (ಫೇಜ್ ಥೆರಪಿ) ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದಿದೆ" ಎಂದು ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರವನ್ನು ಉತ್ಕೃಷ್ಟಗೊಳಿಸಬಹುದು.

(ಭಾಗ-1) ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು: (Major inter-state river disputes and related things)

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:( ಭಾಗ:1)

(Major inter-state river disputes and related things)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ನದಿ ವಿವಾದಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು

ಇಲ್ಲಿದೆ:

 

ನದಿ	ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಜ್ಯಗಳು	ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ / ಒಪ್ಪಂದ	ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು
01.ಕಾವೇರಿ (Cauvery)	ಕರ್ನಾಟಕ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಪುದುಚೇರಿ	• ಕಾವೇರಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (1990)• ಕಾವೇರಿ ನೀರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (CWMA, 2018)	• ಉಗಮ: ತಲಕಾವೇರಿ (ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ, ಕೊಡಗು).• ಉಪನದಿಗಳು: ಹಾರಂಗಿ, ಹೇಮಾವತಿ, ಕಬಿನಿ, ಶಿಂಷಾ, ಅರ್ಕಾವತಿ, ಭವಾನಿ, ಅಮರಾವತಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಮಳೆ ಕೊರತೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಬಿಡುಗಡೆ ಹಾಗೂ ಮೇಕೆದಾಟು ಸಮತೋಲನಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆ.
02.ಕೃಷ್ಣಾ (Krishna)	ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ	• KWDT-I (ಬಚಾವತ್ ಆಯೋಗ, 1969)• KWDT-II (ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಆಯೋಗ, 2004)	• ಉಗಮ: ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ).• ಉಪನದಿಗಳು: ಭೀಮಾ, ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ, ಮೂಸಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಎತ್ತರ ಹೆಚ್ಚಳ (524.256 ಮೀ.) ಹಾಗೂ ಆಂಧ್ರ-ತೆಲಂಗಾಣ ನಡುವಿನ ಮರುಹಂಚಿಕೆ.
03.ಮಹದಾಯಿ / ಮಾಂಡೋವಿ (Mahadayi)	ಗೋವಾ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ	• ಮಹದಾಯಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (2010)	• ಉಗಮ: ಖಾನಾಪುರ (ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ).• ಗೋವಾದ ಜೀವನಾಡಿ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ನಾಲಾ ಯೋಜನೆ (ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ನೀರು ತಿರುಗಿಸಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ).
04.ಗೋದಾವರಿ (Godavari)	ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ಪುದುಚೇರಿ	• ಗೋದಾವರಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (1969)	• ಉಗಮ: ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರ (ನಾಸಿಕ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ).• ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನದಿ (ದಕ್ಷಿಣ ಗಂಗಾ / ವೃದ್ಧ ಗಂಗಾ).• ಉಪನದಿಗಳು: ಪ್ರಾಣಹಿತಾ, ಇಂದ್ರಾವತಿ, ಮಂಜ್ರಾ, ಪೆನ್‌ಗಂಗಾ, ಶಬರಿ.
05.ಮಹಾನದಿ (Mahanadi)	ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಒಡಿಶಾ	• ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (2018)	• ಉಗಮ: ಸಿಹಾವಾ ಪರ್ವತ (ಧಮ್ತರಿ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ).• ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಹಿರಾಕುಡ್ (ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು).• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಬ್ಯಾರೇಜ್‌ಗಳಿಂದ ಒಡಿಶಾಗೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಆರೋಪ.
06.ರಾವಿ-ಬಿಯಾಸ್ (Ravi-Beas)	ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣ, ರಾಜಸ್ಥಾನ	• ಇರಾಡಿ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (1986)	• ಸಿಂಧೂ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪೂರ್ವ ನದಿಗಳು.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಸಟ್ಲೇಜ್-ಯಮುನಾ ಲಿಂಕ್ (SYL) ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿವಾದ.
07.ಪೆರಿಯಾರ್ (Periyar / Mullaperiyar)	ಕೇರಳ, ತಮಿಳುನಾಡು	• ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿಗಾ ಸಮಿತಿ	• ಉಗಮ: ಶಿವಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ (ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ).• ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದದ ನದಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ಕೇರಳದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮುಲ್ಲಪೆರಿಯಾರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ (ನಿರ್ವಹಣೆ: ತಮಿಳುನಾಡು).
08.ವಂಶಧಾರಾ (Vamsadhara)	ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾ	• ವಂಶಧಾರಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ (2010)	• ಉಗಮ: ಕಲಹಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆ (ಒಡಿಶಾ).• ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿ.• ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ: ನೇರಡಿ ಬ್ಯಾರೇಜ್ ನಿರ್ಮಾಣ.

...ಮುಂದುವರೆಯುವುದು.